(hoog)begaafde jongeren hebben soms hulp nodig

begeleiding voor vastgelopen hoogbegaafde jongeren

Executieve vaardigheden

Executieve functies is een neuropsychologisch concept dat verwijst naar de hogere cognitieve processen die nodig zijn om activiteiten te plannen en te sturen. Het is een verzamelnaam voor denkprocessen die belangrijk zijn voor het uitvoeren van sociaal en doelgericht gedrag. We onderscheiden elf vaardigheden:

  • Respons-inhibitie: nadenken voordat je iets doet
  • Werkgeheugen: informatie in je geheugen houden bij het uitvoeren van complexe taken
  • Emotieregulatie: emoties reguleren om doelen te behalen of gedrag te controleren
  • Volgehouden aandacht: aandachtig blijven, ondanks afleiding
  • Taakinitiatie: op tijd en efficiënt aan een taak beginnen
  • Planning/prioritering: een plan maken en beslissen wat belangrijk is
  • Organisatie: informatie en materialen ordenen
  • Timemanagement: tijd inschatten, verdelen en deadlines halen
  • Doelgericht gedrag: doelen formuleren en realiseren zonder je te laten afschrikken
  • Flexibiliteit: flexibel omgaan met veranderingen en tegenslag
  • Metacognitie: een stapje terug doen om jezelf en de situatie te overzien en te evalueren

Velen van ons kunnen zonder veel moeite deze vaardigheden toe passen. Echter, niet iedereen beschikt van nature over deze vermogens. Voor kinderen met een bovengemiddelde intelligentie is het toepassen van executieve functies vaak een uitdaging. Hoe hoger de intelligentie, hoe groter de kans is dat ze problemen met deze executieve functies ervaren. Sommige kinderen hebben moeite om de tijd goed te beheren en zijn regelmatig spullen kwijt. Wanneer het tijd is om naar bed te gaan, tijd om activiteiten thuis of op school af te ronden of tijd om naar huis te gaan, kunnen ze moeilijk hun focus verleggen. Ze slaan vaak stappen over in processen en hebben problemen met het onderscheiden van hoofd- en bijzaken.

Het is belangrijk om inzicht te hebben in de executieve functies van leerlingen omdat dit iets zegt over het vermogen het geleerde toe te passen in een andere situatie. Ook verklaart het waarom leerlingen met zeer zwakke executie functies zulke grote problemen hebben met leren en starten, veranderen en stoppen van gedrag. Het aanleren van executieve functies kan op een natuurlijke, informele manier. Maar het kan ook door een gerichte methode. Motiveer de jongere om de vaardigheden te leren. Dit kan onder andere door het geven van complimentjes. Een complimentje is het meest effectief als je hem direct na het positieve gedrag geeft. Benoem specifiek wat goed is. Geef complimentjes over de inzet.

Klik hier voor een video van Carol Dweck (Engels): The Effect of Praise on Mindsets (Het effect van prijzen op je levenshouding)

video executieve functiesklik hier voor een video over executieve functies